1. Τι είναι το chainline και γιατί μας νοιάζει
Chainline είναι η απόσταση από τον κεντρικό άξονα του πλαισίου (το κέντρο της μεσαίας τριβής) μέχρι την κάθετη τομή όπου κάθεται το εμπρός γρανάζι (δίσκος). Στο πίσω μέρος, η ιδανική θέση του δίσκου είναι λίγο πιο μέσα από το μέσο της κασέτας, ώστε η αλυσίδα να είναι όσο το δυνατόν πιο ευθεία στα μεσαία γρανάζια και να μη δουλεύει υπερβολικά λοξά στο μεγαλύτερο και το μικρότερο.
Η μέτρηση γίνεται από το κέντρο του πλαισίου προς τη μεριά της μετάδοσης. Όταν το chainline δεν ταιριάζει με το πλαίσιο, τα συμπτώματα είναι θόρυβος στα δύο μεγαλύτερα γρανάζια, δυσκολία στη μετάβαση προς τα μικρά, πτώσεις αλυσίδας όταν κάνουμε πετάλι προς τα πίσω και ταχύτερη φθορά.
2. Τι αλλάζει από 135/142 σε 148 Boost
Τα πλαίσια 135 mm (QR) και 142×12 (thru-axle) έχουν την ίδια γεωμετρία στο σημείο που μας ενδιαφέρει: το οπίσθιο κέντρο βρίσκεται στο ίδιο ύψος και η κασέτα κάθεται στην ίδια θέση. Ο άξονας 142×12 αλλάζει μόνο τον τρόπο στερέωσης του τροχού και όχι τη θέση της κασέτας. Γι’ αυτό οι δισκοβραχίονες είναι κοινοί για QR και thru-axle των 135/142.
Το Boost (148×12) απλώνει τα πίσω dropouts κατά 6 mm συνολικά (3 mm ανά πλευρά). Το οπίσθιο κέντρο, και μαζί η κασέτα, μετακινείται 3 mm προς τα έξω στη μεριά της μετάδοσης. Για να ακολουθήσει και ο δίσκος, το chainline μεγαλώνει κατά 3 mm.
| Πλαίσιο | Πίσω πλήμνη | Τυπικό chainline 1x MTB |
|---|---|---|
| Non-Boost | 135 QR / 142×12 | ~49 mm (11-speed, παλιό πρότυπο SRAM) |
| Boost | 148×12 | 52 mm |
| Super Boost+ | 157×12 | 55–56,5 mm |
Σε παλαιότερες μεταδόσεις ισχύουν άλλες τιμές: ~47,5 mm για διπλούς και ~50 mm για τριπλούς δισκοβραχίονες, ενώ στους 1x 11-speed το chainline ήταν κοντά στα 49–50,4 mm.
3. Πώς ελέγχεται το chainline στα διάφορα συστήματα
SRAM (direct mount, 3-bolt). Το chainline καθορίζεται από το offset του δίσκου. Το offset είναι 6 mm για chainline 49 mm, 3 mm για 52 mm και 0 mm για 55 mm (και βελτιστοποίηση για SRAM Transmission). Δηλαδή ο ίδιος βραχίονας DUB με δίσκο 6 mm ταιριάζει σε non-Boost και με δίσκο 3 mm σε Boost.
Υπάρχει και η παραλλαγή DUB Wide. Στους S200, για παράδειγμα, το chainline είναι 52 mm με δίσκο 6 mm offset και 55 mm με δίσκο 3 mm offset. Οι ίδιες οι παραλλαγές του ίδιου βραχίονα μετατοπίζουν, λοιπόν, τη βάση αναφοράς.
Shimano (12-speed). Εδώ η φιλοσοφία είναι διαφορετική: το chainline είναι σταθερό ανά μοντέλο και δεν ρυθμίζεται. Ισχύει η τριάδα:
- Σειρά x100 (M6100, M7100, M8100): 52 mm. Το FC-M6100-1 προορίζεται για πλαίσια 142/148 mm με chainline 52 mm, ενώ οι σειρές x120 (55 mm) και x130 (56,5 mm) είναι για Boost και Super Boost αντίστοιχα.
- Σειρά x120 (M6120, M7120, M8120): 55 mm, για 148 mm Boost. Έχει πιο πλατύ Q-factor.
- Σειρά x130 (M6130, M8130): 56,5 mm, για 157 mm Super Boost.
Σημαντικό: η Shimano δηλώνει ότι το FC-M8100 με chainline 52 mm είναι συμβατό και με Boost και με non-Boost πλαίσια, αν και ένα τόσο μεγάλο chainline δεν είναι το βέλτιστο για non-Boost. Πολλοί αναφέρουν ότι λειτουργεί αποδεκτά, με κάποιον θόρυβο στα μεγάλα γρανάζια. Όποιος θέλει το ιδανικό 49 mm σε Shimano δισκοβραχίονα χρειάζεται δίσκο τρίτου κατασκευαστή, π.χ. τον Garbaruk με μετατόπιση 6,4 mm.
SRAM Transmission (T-Type). Είναι το πιο ιδιαίτερο σύστημα. Η Transmission βελτιστοποιείται για chainline μεταξύ 52 και 55 mm. Το chainline των 52 mm απαιτεί βραχίονα με Q-factor 168 mm και προορίζεται για πλαίσια 142 mm OLD MTB, ενώ για πλαίσια 157 mm ταιριάζει βραχίονας 55 mm. Όλες οι εκδόσεις είναι συμβατές με οπίσθια κέντρα 148 mm Boost. Οι δίσκοι που δεν είναι T-Type δεν είναι συμβατοί με το σύστημα.
Στην πράξη, το σύστημα είναι σχεδιασμένο γύρω από το chainline των 55 mm. Έτσι, αν βάλετε βραχίονα που σχεδιάστηκε για 52 mm σε Transmission, χρειάζεστε δίσκους με offset 0 mm.
Race Face, e*thirteen, Praxis και άλλοι. Πολλοί τέτοιοι δισκοβραχίονες αφήνουν τη ρύθμιση στον χρήστη μέσω διαφορετικού δίσκου ή spider:
- Race Face (Cinch): ξεχωριστοί δίσκοι με offset για Boost (3 mm) και non-Boost (6 mm).
- e*thirteen (TRS/LG1): οι δίσκοι Guidering SL είναι -8 mm και επιτυγχάνουν Boost 52 mm και non-Boost 49 mm σε βραχίονες με ρυθμιζόμενο chainline.
- Praxis Works (mountain): ο δίσκος DM-A έχει offset 3 mm και ο DM-B 0 mm.
4. Τι συμβαίνει όταν τα «μπερδεύουμε»
Βραχίονας/δίσκος Boost (52 mm) σε non-Boost πλαίσιο (49 mm). Ο δίσκος είναι 3 mm πιο έξω από ό,τι πρέπει. Η αλυσίδα γέρνει περισσότερο στα μεγάλα γρανάζια (θόρυβος, πιθανή πτώση με το πετάλι πίσω) και λιγότερο στα μικρά. Σε 12-speed συστήματα η ανοχή είναι μεγαλύτερη, οπότε λειτουργεί, αλλά δεν είναι το καλύτερο. Η αντίστροφη περίπτωση είναι πιο σπάνια στα non-Boost πλαίσια, όμως ένας βραχίονας με μεγάλο Q-factor μπορεί να μην έχει κενό από το chainstay.
Βραχίονας/δίσκος non-Boost (49 mm) σε Boost πλαίσιο (52 mm). Ο δίσκος είναι 3 mm πιο μέσα από το ιδανικό. Εδώ ο κίνδυνος είναι σοβαρότερος: μπορεί να μειωθεί το κενό ανάμεσα στον δίσκο ή την αλυσίδα και το chainstay, ιδίως με μικρά γρανάζια πίσω και μεγάλους δίσκους. Επιπλέον η αλυσίδα βγαίνει διαγώνια προς τα μικρά γρανάζια. Δεν το συνιστούμε χωρίς να ελέγξετε φυσικά τα κενά.
Q-factor. Οι βραχίονες Boost είναι συνήθως πιο πλατιοί. Ο XT M8100 έχει Q-factor 172 mm και chainline 52 mm, ο M8120 178 mm με 55 mm και ο M8130 181 mm με 56,5 mm. Αν έχετε παλιό πλαίσιο με στενό άξονα μεσαίας τριβής, ελέγξτε ότι ο πιο πλατύς βραχίονας δεν ακουμπά τα chainstays.
5. Πίνακας συμβατότητας δημοφιλών μοντέλων
Οι τιμές chainline είναι οι ονομαστικές των κατασκευαστών. Για ότι δεν καλύπτεται από τα παρακάτω (π.χ. XTR, Race Face), ι σας συνιστώ να το επιβεβαιώσετε με το φυλλάδιο του κατασκευαστή πριν την αγορά.
| Μοντέλο | Ταχύτητες | Chainline | 135/142 (non-Boost) | 148 Boost | Σχόλια |
|---|---|---|---|---|---|
| Shimano Deore FC-M6100-1 | 12 | 52 mm | Ναι (αποδεκτό) | Ναι | Η Shimano το δηλώνει για 142/148 |
| Shimano Deore FC-M6120-1 | 12 | 55 mm | Όχι | Ναι | Boost, πλατύτερο Q |
| Shimano Deore FC-M6130-1 | 12 | 56,5 mm | Όχι | Όχι | Μόνο 157 Super Boost |
| Shimano SLX FC-M7100-1 | 12 | 52 mm | Ναι (αποδεκτό) | Ναι | Ίδια λογική με M6100 |
| Shimano SLX FC-M7120-1 | 12 | 55 mm | Όχι | Ναι | Boost |
| Shimano XT FC-M8100-1 | 12 | 52 mm | Ναι (αποδεκτό) | Ναι | Q 172 mm |
| Shimano XT FC-M8120-1 | 12 | 55 mm | Όχι | Ναι | Q 178 mm |
| Shimano XT FC-M8130-1 | 12 | 56,5 mm | Όχι | Όχι | 157 Super Boost, Q 181 mm |
| Shimano XTR FC-M9100-1 | 12 | 52 mm | Ναι (αποδεκτό) | Ναι | Ίδια λογική με M8100 |
| Shimano XT FC-M8000 | 11 | ~50,4 mm | Ναι (σχεδιάστηκε γι’ αυτό) | Με Boost έκδοση | Ο επίσημος δίσκος CRM81 έχει ανυψωμένα tabs. Με απλό δίσκο το chainline γίνεται ~52 mm |
| SRAM NX/GX Eagle DUB (μηχανικό) | 12 | 49 / 52 mm | Ναι, με δίσκο 6 mm | Ναι, με δίσκο 3 mm | Επιλέγετε το offset του δίσκου |
| SRAM X01/XX1 Eagle | 12 | 49 / 52 mm | Ναι, δίσκος 6 mm | Ναι, δίσκος 3 mm | Ίδιο 3-bolt σύστημα |
| SRAM S200 Eagle (DUB Wide) | 12 | 52 / 55 mm | Ναι, με δίσκο 6 mm (52 mm) | Ναι, με δίσκο 3 mm (55 mm) | Έκδοση Wide |
| SRAM GX/X0/XX SL Transmission (T-Type) | 12 | 55 mm (52 mm με Q168) | Μόνο η έκδοση Q168 με δίσκο 3 mm | Ναι, όλες οι εκδόσεις | Μόνο δίσκοι T-Type |
| Race Face Aeffect/Turbine (Cinch) | 12 | 49 / 52 mm | Με δίσκο 6 mm offset | Με δίσκο 3 mm offset | Ελέγξτε την έκδοση Boost/non-Boost |
| e*thirteen TRS / LG1 | 12 | 49 / 52 mm | Ναι, ρυθμιζόμενο | Ναι, ρυθμιζόμενο | Guidering SL -8 mm |
| Praxis Works (mountain) | 12 | 52 / 55 mm | Με προσοχή | Ναι (DM-A 3 mm / DM-B 0 mm) | Δείτε το φυλλάδιο |
Το «Ναι (αποδεκτό)» σημαίνει ότι η Shimano το δηλώνει συμβατό και δουλεύει καλά στην πράξη, χωρίς να είναι το ιδανικό chainline του πλαισίου.
6. Πρακτικές συμβουλές αγοράς
- Ξεκινήστε από το πλαίσιο. Μετρήστε ή ελέγξτε το πλάτος του άξονα του οπίσθιο κέντρου (135/142 ή 148) και το πρότυπο της μεσαίας τριβής (BSA, PF92, DUB κ.λπ.). Το πλαίσιο καθορίζει αν ο βραχίονας θα χωρέσει.
- Στην Shimano, μην περιμένετε ρύθμιση. Αν έχετε non-Boost πλαίσιο το M6100/M7100/M8100 δουλεύει, αλλά αν θέλετε το ιδανικό 49 mm, υπολογίστε δίσκο τρίτου κατασκευαστή.
- Στη SRAM, πάρτε το σωστό offset. Η ερώτηση δεν είναι «ποιος βραχίονας;» αλλά «ποιο offset δίσκου;»: 6 mm για non-Boost, 3 mm για Boost (και 0 mm για τη Transmission σε βραχίονες 168 Q σε πλαίσια 55 mm).
- Η Transmission είναι ξεχωριστός κόσμος. Δεν παίζει με παλιούς δίσκους Eagle και ούτε με όλα τα πλαίσια non-Boost. Αν έχετε 142 mm πλαίσιο, ψάξτε συγκεκριμένα την έκδοση Q168 και ελέγξτε ότι το πλαίσιο δηλώνεται συμβατό.
- Ελέγξτε το κενό στα chainstays. Ειδικά όταν βάζετε πλατύτερο βραχίονα ή πιο μεγάλο δίσκο, στρέψτε τον βραχίονα και το πετάλι στα άκρα και κοιτάξτε για επαφή.
- Μετρήστε το πραγματικό chainline μετά την τοποθέτηση. Απόσταση από το κέντρο του κάτω άξονα μέχρι το μέσο του δίσκου. Η ανοχή είναι περίπου ±1 mm για καλή λειτουργία.